MYŚLENIE WIZUALNE U DZIECI Z DYSFUNKCJAMI

Warunkiem rozwoju dziecka jest stworzenie mu odpowiedniej przestrzeni do nauki oraz zastosowanie metod, które to uczenie wspomagają. Jedną z takich metod jest wizualizacja. Tony Atwood w swojej książce „Zespół Aspergera” pisze: Obecnie mamy do dyspozycji kilka strategii służących poprawie umiejętności związanych z teorią umysłu.”  Jedną z takich strategii jest wizualizacja. U dzieci z zespołem Aspergera zaleca się przekazywanie informacji w formie obrazkowej.

Katja Schrodinger w książce „Koci Świat czyli świat osoby ze spektrum autyzmu” pisze:

„Widzimy w głowie różnego rodzaju obrazy, które sobie przetwarzamy. Często przypomina to bardzo szybko przesuwające się po sobie obrazki. Jeśli chcemy coś powiedzieć, musimy sobie przekonwertować to na słowa i potem wymówić głosem. Jednym zajmuje to mniej czasu, innym więcej. Inny niż głosowy rodzaj myślenia sprawia, że uczymy się i przyswajamy wiedzę w inny sposób. Musimy widzieć, natomiast informacje głosowe pojawiają się i znikają. trudniej jest je zapamiętać. Za to informacje wizualne pamiętamy świetnie. Dlatego wielu z nas wybiera komunikację tekstową ”.

Narzędzia służące wizualizacji to:

-       historyjki społeczne;

-       albumy i plany aktywności;

-       komiksy;

-       wykresy;

-       mapy;

-       zdjęcia.

Historyjki społeczne są to Są to króciutkie opowiadania przedstawiające prostym językiem poprawne zachowania w określonych sytuacjach społecznych. Maja za zadanie pomóc dziecku poradzić sobie
w konkretnych sytuacjach. Jedną z najbardziej znanych autorek takich historyjek jest Carol Grey.
Ta sama autorka opracowała rozmowy komiksowe, w których wykorzystała proste rysunki, dymki myślowe i słowne oraz tekst pisany różnymi kolorami do zilustrowania kolejności działań, emocji
 i myśli w konkretnej sytuacji społecznej.  Jak mówi Tony Atwood: „W rozmowach komiksowych

pojedynczy obrazek czy komiksowa sekwencja obrazków stanowią rozmowę między dzieckiem
a dorosłym, przy czym rysunki wykorzystuje się do tego, by określić, o czym ktoś myśli, co czuje
i mówi, co zrobił i co mógłby zrobić.” Za pomocą koloru dziecko może określić ton emocjonalny lub motywację. Nauczycielowi daje to możliwość rozpoznania, jakie emocje towarzyszyły dziecku w określonej sytuacji. Tony Atwood pisze, że korzysta z tej metody w leczeniu zaburzeń nastroju, bowiem dzieci z zespołem Aspergera często lepiej komunikują swoje myśli za pomocą rysunków niż mowy.

Temple Gardin w swojej książce „Myślenie obrazami” pisze:

„Wszystko, co zapamiętuję, ma formę wizualną. Jeśli muszę przypomnieć sobie jakieś abstrakcyjne podejście, wówczas „patrzę” w myślach na stronę książki lub moje notatki i „odczytuję” z nich informacje. Bez wyobrażenia wzrokowego udaje mi się zapamiętywać jedynie melodie. Z tego
co słyszę, zapamiętuję niewiele, chyba że porusza to moje emocje lub potrafię z tego stworzyć jakiś obraz.”

Albert Einstein – również myślał wzrokowo i stosował wzrokowe metody uczenia się, gdy nie radził sobie z testami językowymi. Stworzona przez Einsteina teoria względności opiera się na wyobrażeniu poruszającego się wagonu i podróżowaniu na promieniu światła. Wielu badaczy wskazywało,
że  w osobowości Einsteina  można odnaleźć cechy wskazujące na zespół Aspergera.

            Pewną odmianą wizualizacji są ilustracje przestrzenne dla osób niewidomych – czyli tak zwane ilustracje tyflograficzne. W książce „Komunikacja wizualna” pod redakcją Piotra Francuza czytamy: „ Świat ilustracji dla niewidomych to świat niezwykle zróżnicowanych faktur i struktur, gdzie każdy szczegół musi się różnić od poprzedniego. Jeśli owieczka będzie miała podobną fakturę do chmurek, niewidomy odbiorca może odnieść mylne wrażenie, iż jest to latająca owieczka. Opracowując zasady tworzenia ilustracji przestrzennych, można się też spotkać z niezliczonymi pytaniami niewidomych dzieci, wobec których dotychczasowa wiedza okazuje się bezradna, bo jak zilustrować słowo „przezroczysty”? Jaki jest kolor wiatru? Jak wygląda deszcz?”  Przed takim zadaniem stanęli studenci Wydziału Artystycznego, tworząc dotykowe książeczki dla dzieci niewidomych. Musieli oni poszukać odpowiednich środków wyrazu artystycznego, które byłyby
do zaakceptowania dla niewidomych odbiorców. Znak wizualny należało przenieść na znak dotykowy. Ilustracja przestrzenna zakłada syntezę przedstawienia – bez zbędnych detali. Jeśli obrazek

ma przedstawiać Czerwonego Kapturka z wilkiem, to nie może przedstawiać nic innego.
W przeciwnym razie ilustracja jest nieczytelna. Tworzenie ilustracji przestrzennych uruchamia wyobraźnię i wpisuje się w nowe obszary edukacji.

Z powyższych przykładów widać, że myślenie wizualne zatacza coraz większe kręgi. Jest niezwykle istotne w edukacji tradycyjnej i szkolnictwie specjalnym. 

Bibliografia:

1.  B.Bergstrom, Komunikacja wizualna, Wydawnictwo naukowe PWN, Warszawa 2009.

2. B. Sawoń, Wywiad z dr nauk medycznych Bożeną Kociszewską –Najman [online] [dostęp: 29 lutego 2016]. Dostępny w Internecie: http://www.oczamimaluszka.pl/presskit/wywiad_z_ekspertem.pdf

3. K. Schrödinger, Koci świat czyli świat osoby ze spektrum autyzmu, [online] [dostęp: 29 lutego 2016]. Dostępny w Internecie: http://savant.org.pl/publikacje/koci_1.1_1.pdf

4. M.J.Gelb, S.Miller Caldicott, Myśleć jak Edison, Rebis, Poznań 2010.

5. M.Smiciklas, Infografiki. Praktyczne zastosowanie w biznesie, Helion, Gliwice 2014.

 6. T.Buzan, Mapy twoich myśli, Wydawnictwo Aha, Łódź 2014.

7. Komunikacja wizualna pod red. P.Francuza, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2012.

            8. R. Arnheim, Myślenie wzrokowe, Wydawnictwo Słowo, obraz, terytoria,

                Gdańsk 2013.

            9. T.Attwood, Zespół Aspergera.Kompletny przewodnik, Harmonia Universalis,

             Gdańsk   2013.

           10. T.Gardin, Myślenie obrazami oraz inne relacje z mojego życia z autyzmem, Fraszka Edukacyjna, Warszawa 2006.

---